Yer olimlari jamoasi deyarli 15 yil oldin inson faoliyati tufayli beqarorlik xavfi ostida bo'lgan asosiy Yer tizimlarini aniqlash uchun "sayyora chegaralari" tushunchasini kiritgan edi. Ushbu "sayyora chegaralari" iqlim, biologik xilma-xillik va toza suv kabi tizimlarni o'z ichiga oladi. Olimlar tsivilizatsiya uchun "xavfsiz faoliyat maydoni" deb ataydigan chegaralarni aniqladilar. Ularning ishi shuni ko'rsatdiki, insoniyat sakkizta global chegaraning ettitasidan allaqachon oshib ketgan. Biroq, ularning ishi ushbu chegaralardan oshib ketish odamlarga, ayniqsa kambag'al va zaif qatlamlarga qanday ta'sir qilishi mumkinligini to'liq tahlil qilmagan.
Nature jurnalida chop etilgan yirik yangilanishda tadqiqotchilar sayyoralar chegaralarining buzilishi odamlarga qanday zarar yetkazishini o‘rganmoqda. Tadqiqot odamlar va ekotizimlar uchun xavf darajasini o'rganib chiqadi va tabiat bizga qarshi chiqishdan oldin qancha jazo olishi mumkinligini aniqlaydi. Ushbu yangi tahlil bugungi kunda xavf ostida bo'lgan millionlab odamlarga, kelajakda keladigan milliardlab odamlarga va dunyoning son-sanoqsiz turlari va ekotizimlariga ta'sir ko'rsatadigan adolat mezonlarini ham o'z ichiga oladi.
Iqlim kabi ba'zi Yer tizimlari uchun adolatni tahlil qilish geofizik barqarorlik omillaridan ko'ra qat'iyroq chegaralarni talab qiladi. Isitish chegarasi 1. Parij kelishuvida mustahkamlangan 5C allaqachon xavfli issiqlikka duchor bo'lgan o'n millionlab odamlar tomonidan ko'rsatilgandek oshib ketgan. 1 tomonidan. 5C, olimlar 200 milliondan ortiq kambag'al, zaif va marginal odamlar misli ko'rilmagan issiqlikka duch kelishi mumkinligini aniqladilar. Maqsadli global isish chegarasi 1C dan past, ammo mamlakatlar hali ham muqarrar ravishda oqibatlarni bartaraf etishlari kerak. Mualliflar o'tgan yilgi BMT iqlim bo'yicha muzokaralaridan so'ng qashshoq mamlakatlarga iqlim bilan bog'liq yo'qotishlar va zararlarni engishga yordam berish uchun xalqaro tovon puli talab qilmoqda.
Ushbu tadqiqot inson farovonligini ta'minlash uchun Yer tizimining barcha chegaralarida ulkan global o'zgarishlarni talab qiladi. Mualliflarning ta'kidlashicha, bu xavfsiz va adolatli kelajak xizmatida adolat, iqtisod, texnologiya va global hamkorlikni chinakam tushunishni talab qiladi. Hujjat, asosan, barqaror bo'lmagan resurslarni qazib olish va iste'mol qilish bilan bog'liq ijtimoiy va iqtisodiy tizimlar tomonidan boshqariladigan sayyora miqyosidagi o'zgarishlarni miqdoriy baholashga intiladi.
Yangi ish sayyora chegaralari boʻyicha oldingi tadqiqotlarga, jumladan, BMT Barqaror rivojlanish maqsadlari kabi tizimli oʻzgarishlarga ijtimoiy zaiflikning boshqa baholariga asoslanadi. Mualliflar ushbu maqolada ijtimoiy adolat mulohazalarini Yer tizimlari bilan bir xil o'lchov birliklariga, masalan, harorat uchun Selsiy gradusiga yoki suvdan foydalanish uchun kub kilometrga aylantirish orqali yutuq yaratadilar.
Masalan, fermer xo'jaliklaridan azot va fosfor suv yo'llariga to'kilib, daryo va dengizlarda kislorodsiz "o'lik zonalar" hosil qiladi. Olimlar haddan tashqari azotning global chegarasi yiliga 119 million metrik tonnadan, fosfor uchun esa 10 milliondan oshmasligini tavsiya qiladi, deyiladi maqolada.
Havoning ifloslanishiga qarshi kurashish uchun olimlar Shimoliy va Janubiy yarimsharlar oʻrtasidagi aerozollar kontsentratsiyasidagi farqni va zararli mayda zarrachalar ifloslanishining yuqori chegarasini minimallashtirish maqsadlarini qoʻydilar. Tabiiy va insoniy manbalardan aerozollar butun dunyo bo'ylab kasallik va erta o'limga olib keladi. Shuningdek, ular turlar va ekotizimlarning yo'q qilinishini cheklash uchun ikkita biologik xilma-xillik ko'rsatkichlarini taklif qilishadi. Birinchi ko'rsatkich tabiiy ekotizimlarning 50% dan 60% gacha saqlab qolishga qaratilgan bo'lib, hozirgi holat-kvo 45% dan 50% gacha. Ikkinchi ko'rsatkich tabiiy ekotizim elementlarini saqlab qolish uchun odamlar tomonidan o'zgartirilgan shahar, qishloq xo'jaligi va boshqa erlarning har kvadrat kilometrining 20% dan 25% gacha talab qiladi.
Mualliflar ilm-fan tomonidan belgilangan chegaralarga mos keladigan amaliyotlarni standartlashtirish uchun iqlim o'zgarishi bilan bog'liq bo'lgan narsaga erishishga harakat qilmoqdalar. Asosan, ular standartlarni ishlab chiqaruvchi tashkilotlar va hukumatlar kompaniyalar, shaharlar va boshqalarga ularning faoliyati atrof-muhitning tizimli o'zgarishiga yoki odamlarga zarar yetkazmasligiga yordam berish uchun foydalanishi mumkin bo'lgan ilmiy asoslarni yaratmoqchi. Chegaralar o'z ichiga olishi mumkin, ammo ular "o'tish nuqtalari" yoki sayyoramiz inson ishtiroki bilan yoki bo'lmagan o'zgarishlarni davom ettiradigan chegaralar bilan bir xil emas.
Germaniyadagi Potsdam iqlim ta'sirini o'rganish instituti direktori va ushbu tadqiqot hammuallifi Yoxan Rokstryomning ta'kidlashicha, bugungi kunda adolatning yakuniy ta'rifi har bir insonning, xususan, kelajak avlodlarning huquqidir. Bu zarar va zaiflikka nisbatan sezgirlikni kamaytirishga harakat qilishni va shuning uchun butun Yer tizimining chegaralarida adolatli global o'zgarishlarni talab qiladi.