Viwango vya maji katika Ziwa Titicaca, ziwa kubwa zaidi linaloweza kupitika duniani na kubwa zaidi Amerika Kusini, vinapungua kwa kushtua na kwa kasi kubwa. Kushuka huku kwa viwango vya maji kusiko na kifani ni matokeo ya moja kwa moja ya wimbi la joto kali la msimu wa baridi, ambalo limekuwa na athari mbaya kwa jamii ya eneo hilo. Kupungua kwa viwango vya maji sio tu kuathiri utalii, lakini pia uvuvi na kilimo, ambayo ni muhimu kwa maisha ya wakaazi.
Ziwa Titicaca kwa muda mrefu limekuwa kivutio maarufu kwa wageni kutokana na maji yake ya samawati ya kuvutia na anga kubwa. Inachukua zaidi ya maili za mraba 3,200 kote Peru na Bolivia, "bahari hii ya ndani" ni nyumbani kwa jamii za kiasili kama vile Waaymara, Waquechua na Uros. Likiwa kwenye mwinuko wa takriban mita 3,800 katika safu ya milima ya Andes, linashikilia cheo cha ziwa la juu zaidi linaloweza kupitika kwa maji duniani. Hata hivyo, mwinuko huu uliokithiri pia huweka ziwa kwenye viwango vya juu vya mionzi ya jua, na kusababisha kuongezeka kwa uvukizi na upotevu wa maji unaofuata.
Kukiwa na idadi ya zaidi ya watu milioni tatu wanaotegemea ziwa hilo kwa uvuvi, kilimo, na utalii, kupungua kwa kiwango cha maji ni tishio kubwa kwa uchumi wa eneo hilo. Madhara ya mzozo wa hali ya hewa yamezidisha mabadiliko ya asili ya viwango vya maji, na kusababisha mabadiliko makubwa zaidi. Wimbi la joto lililovunja rekodi la msimu wa baridi limeongeza uvukizi na kuzorotesha upungufu wa maji uliopo tayari unaosababishwa na ukame.
Wataalamu kutoka huduma ya kitaifa ya hali ya hewa na maji ya Peru (Senamhi) wanaripoti kuwa mvua katika eneo hilo imekuwa chini kwa 49% kuliko wastani kuanzia Agosti 2022 hadi Machi 2023. Kipindi hiki muhimu kinajumuisha msimu wa mvua wakati viwango vya maji kwa kawaida hurejea. Ikiwa ziwa litaendelea kuyeyuka kwa kiwango hiki cha kutisha, viwango vya maji vinakadiriwa kufikia kiwango cha chini kabisa tangu 1996 kufikia Desemba, hali inayoelezwa kuwa "mbaya sana" na Senamhi.
Kupungua huku kwa viwango vya maji si tukio la pekee bali ni sehemu ya mwelekeo wa taratibu uliozingatiwa katika miaka ya hivi majuzi. Utafiti uliochanganua picha za satelaiti kutoka 1992 hadi 2020 ulibaini kuwa Ziwa Titicaca linapoteza takriban tani milioni 120 za maji kila mwaka, haswa kutokana na mabadiliko ya mvua na mifumo ya mtiririko wa maji.
Uchumi wa kujikimu wa jamii za wavuvi kuzunguka ziwa umeathiriwa pakubwa na kiwango kidogo cha maji na hivyo kuzidisha changamoto zilizopo kama vile kupungua kwa samaki kunakosababishwa na uchafuzi wa mazingira na uvuvi wa kupita kiasi. Zaidi ya hayo, kilimo pia kimeathirika kutokana na ukame, huku mazao yakipata uharibifu mkubwa wakati wa msimu wa mavuno uliopita. Vyakula vikuu kama vile quinoa, viazi, na shayiri zinazotumika kwa ajili ya malisho ya mifugo zimeathiriwa vibaya.
Aidha, sekta ya utalii imepata pigo kwani boti zinazotumika kusafirisha wageni katika ziwa zimekwama kutokana na kupungua kwa maji. Uchumi wa eneo hilo ambao tayari umetengwa umefadhaishwa zaidi na matokeo ya janga la COVID-19 na machafuko ya kijamii. Puno, eneo linalojumuisha upande wa Peru wa Ziwa Titicaca, kwa muda mrefu imekuwa sawa na maendeleo duni na kutengwa ndani ya nchi.
Wafanyabiashara wa nguo nchini kama vile Jullian Huattamarca wanategemea sana utalii, na kupungua kwa viwango vya maji kumeathiri maisha yao. Kutokuwepo kwa wageni wakati wa maandamano ya hivi majuzi kumeongeza masaibu yao, na kuwazuia watalii wanaotarajiwa kujitokeza katika eneo hilo. Kutokana na hali hiyo wananchi wengi wamelazimika kuondoka katika maeneo hayo kutafuta fursa bora au mahitaji muhimu kama vile chakula na hivyo kuzidisha changamoto zilizopo mkoani humo.
Kihistoria, ukame umezua wimbi la uhamaji huku uchumi wa kujikimu ukiporomoka kutokana na ukosefu wa chakula. Ukame wa hapo awali wa 1991 ulisababisha harakati kubwa za watu. Mgogoro wa sasa wa ukame unatishia kuleta matokeo sawa, na kulazimisha watu wengi zaidi kuacha makazi yao.
Kwa jamii ya kiasili ya Uros, kama vile Nazario Charca, kupungua kwa viwango vya maji kunaleta tishio zaidi. Watu wa Uros wanaishi kwenye visiwa vinavyoelea vilivyotengenezwa kwa mwanzi wa totora uliokauka, ambao sasa unakuwa haba kutokana na kiwango kidogo cha maji. Uendelevu wa mtindo wao wa maisha na uwezo wao wa kuendelea kufuma matete haya ndani ya visiwa, majengo, na mashua uko hatarini.
Kuangalia mbele, siku zijazo zinaonekana kuwa mbaya. Tukio la sasa la El Niño, lenye sifa ya joto-kuliko la kawaida katika Bahari ya Pasifiki ya kitropiki, linatarajiwa kuendelea hadi angalau Februari 2024. Hali hizi zitachangia viwango vya chini vya mvua katika eneo la Andean linalozunguka Ziwa Titicaca.
Kushughulikia mzozo huu kunahitaji mikakati ya muda mrefu kulinda jamii zinazotegemea ziwa. Ingawa mabadiliko ya viwango vya maji yanaathiriwa na kutofautiana kwa hali ya hewa na mabadiliko ya asili, athari inayoongezeka ya mabadiliko ya hali ya hewa inasisitiza haja ya usimamizi endelevu na juhudi za kupunguza. Udhaifu wa jamii za wenyeji zinazoegemea zaidi ziwa kwa ajili ya maisha yao unasisitiza uharaka wa kushughulikia mabadiliko makubwa ya viwango vya maji.