Olimlar insoniyat bilan bog'liq issiqxona gazlari chiqindilari va qutb ayiqlarining ko'payish va omon qolish darajasi o'rtasida aniq bog'liqlikni o'rnatib, yangi kashfiyot qildilar. Ushbu muhim topilma ushbu ajoyib turni yaxshiroq himoya qilish choralariga yo'l ochishi mumkin.
Polar Bears International tabiatni muhofaza qilish tashkiloti ma'lumotlariga ko'ra, oq ayiqlar Arktika bo'ylab Kanada, AQSh, Rossiya, Grenlandiya va Norvegiya kabi mamlakatlarni qamrab olgan 19 populyatsiyada yashaydi. Bu populyatsiyalarning barchasi o'zlarining asosiy yirtqich manbalariga - ikki turdagi muhrlarga kirish uchun muz qatlamlariga tayanadilar.
Ammo inson tomonidan qoʻzgʻatilgan iqlim oʻzgarishi dengiz muzining yoʻqolishini tezlashtirmoqda, bu esa qutb ayiqlariga ov qilish va yogʻ zahiralarini toʻplash uchun cheklangan vaqt qoldiradi. Natijada, tobora ko'proq qutb ayiqlari quruqlikka chiqishga majbur bo'lmoqdalar, ular muz erishidan oldin to'plangan yog 'zaxiralarida omon qolishlari kerak. Binobarin, ularning aholisi dahshatli sur'atda kamayib bormoqda.
Qutb ayiqlari populyatsiyasi boshidan kechirgan muzsiz kunlar va issiqxona gazlari chiqindilari o'rtasidagi bog'liqlikni aniqlash uchun Polar Bears International, Vashington universiteti va Vayoming universiteti tadqiqotchilari keng qamrovli tadqiqot o'tkazdilar. Ular qutb ayiqlari necha kun oziq-ovqatdan mahrum bo'lganini o'rganib chiqdilar va uni atmosferaga chiqadigan sayyorani isituvchi ifloslantiruvchi moddalarning to'planishi bilan taqqosladilar. Ularning xulosalari Science jurnalida chop etildi.
Tadqiqot 1979 yildan boshlab dengiz muzining sun'iy yo'ldosh tasvirlari 2020 yilgacha mavjud bo'lganidan beri kamida o'n yillik muzsiz fasllarni boshdan kechirgan qutb ayiqlari subpopulatsiyalariga qaratilgan. Tadqiqotchilar issiqxona gazlari chiqindilari to‘planishi natijasida qutb ayiqlarining oziq-ovqatsiz o‘tkazgan kunlari ko‘payganini aniqladilar.
Masalan, 1979 yilda Shimoliy Muz okeanidagi Chukchi dengizidagi qutb ayiqlari taxminan 12 kun oziq-ovqatsiz chidashlari kerak edi. 2020 yilga kelib, bu raqam 137 kunga ko'tarildi. Ular atmosferaga chiqarilgan har 14 gigaton issiqxona gazlari uchun qo'shimcha ro'za kuni qo'shilganini aniqladilar.
Dengiz muzlari odatda yoz faslida butunlay yoʻq boʻlib ketadigan hududlarda joylashgan kichik populyatsiyalar, masalan, Gudzon koʻrfazi, muz qatlamlari odatda saqlanib qoladigan hududlardagi subpopulatsiyalarga nisbatan majburiy roʻza davomiyligining sekinroq oʻsishini boshdan kechirdi.
Muz qoplari uzoqroq saqlanib qolgan hududlarda ayiqlar uchun muhitning keskin o'zgarishi ularni ilgari boshdan kechirmagan tez kunlarga chidashga majbur qilib, jiddiy tuzatishni talab qildi. Bu ko'payish va omon qolish darajasining pasayishiga olib keldi. Muallif Stiven Amstrup boshchiligidagi 2020 yilgi tadqiqot shuni ko'rsatdiki, muzsiz kunlar soni qutb ayiqlarining ko'payishi va omon qolishining pasayishi bilan bevosita bog'liq.
Majburiy ro'za kunlari va kümülatif issiqxona gazlari emissiyasi o'rtasidagi munosabatni oldingi tadqiqotda topilgan bog'liqlik bilan birlashtirib, tadqiqotchilar emissiyalarning qutb ayiqlarining omon qolish tezligiga ta'sirini baholashga muvaffaq bo'lishdi.
Ularning topilmalarining oqibatlari chuqurdir. Ilgari emissiyalarni qutb ayiqlari populyatsiyasining kamayishi bilan bevosita bog'lash qiyin edi. Biroq, bu tadqiqot issiqxona gazlari chiqindilari va nafaqat dengiz muzlarining yo'qolishi, balki qutb ayiqlarining omon qolishi o'rtasidagi to'g'ridan-to'g'ri bog'liqlikni aniq ko'rsatadi.
Masalan, tadqiqot AQShdagi yuzlab elektr stansiyalari har yili 2 gigatonga yaqin issiqxona gazlarini qanday chiqarishini ta'kidlaydi. Bofort dengizining janubidagi oq ayiqning umri o'ttiz yildan ortiq bo'lsa, bu 60 gigatondan ortiqni tashkil qiladi. Ushbu kichik populyatsiyada har 23 gigaton emissiya uchun qo'shimcha majburiy ro'za tutiladi, bu omon qolish darajasini 4% ga kamaytiradi.
Ushbu tadqiqot iqlim o'zgarishining boshqa turlarga ta'sirini ko'rsatish uchun namunadir. U uglerod chiqindilari va ekotizim ta'siri o'rtasida aniq bog'liqlikni o'rnatadi va ko'paygan karbonat angidrid qutb ayiqlarining omon qolishiga bevosita ta'sir qilishini ko'rsatadi. Binobarin, bu bizga qutb ayiqlari populyatsiyasining kamayishini uglerod chiqindilarining muayyan manbalari bilan bog'lash imkonini beradi.
Etakchi olim Stiven Amstrup ushbu tadqiqot inson tomonidan iqlim oʻzgarishi taʼsirida boʻlgan boshqa turlarni AQShning “Yoʻqolib ketish xavfi ostidagi turlar toʻgʻrisida”gi qonuniga muvofiq himoya qilish imkonini berib, kelajakdagi tadqiqotlar uchun shablon boʻlib xizmat qilishiga umid qilmoqda. Emissiyalarning himoyasiz turlarga ta'sirini ko'proq tushungan holda, ularning kelajagini himoya qilish uchun yanada samaraliroq saqlash ishlarini amalga oshirish mumkin.